Τι είναι η zarzuela; Οδηγός για τον επισκέπτη

Η σύντομη εκδοχή

Η σαρζουέλα είναι ένα λυρικό-δραματικό είδος: μια σκηνή μιλιέται, κάποιος τραγουδά, μια χορωδία ή ένας χορός συμμετέχει και η πλοκή προχωρά. Βρίσκεται πιο κοντά στο πνεύμα της οπερέτας ή του μιούζικαλ παρά της όπερας που τραγουδιέται από την πρώτη νότα ως την τελευταία, και παίζεται στα ισπανικά. Στα ισπανικά της Μαδρίτης το z προφέρεται σαν th, οπότε πείτε thar-THWEH-lah. Το Teatro de la Zarzuela το αποκαλεί ζωντανό είδος που δείχνει πολλές πλευρές της ισπανικής ζωής με θεατρικό και αστείο τρόπο, και λέει ότι γεννήθηκε στη Μαδρίτη. Η σελίδα ιστορίας του προσθέτει ότι το είδος μοιράζεται τη χρυσή του εποχή με την όπερα και το θέατρο λόγου τον δέκατο ένατο αιώνα, και αργότερα με τον κινηματογράφο, κάτι που είναι ένας χρήσιμος τρόπος να φανταστεί κανείς πόσο δημοφιλές ήταν κάποτε.

Από πού προέρχεται το όνομα

Η Wikipedia λέει ότι η ετυμολογία είναι αβέβαιη. Μια πρόταση είναι ότι η λέξη προέρχεται από το Palacio de la Zarzuela, ένα βασιλικό κυνηγετικό καταφύγιο κοντά στη Μαδρίτη όπου τέτοιες ψυχαγωγίες παρουσιάστηκαν allegedly για πρώτη φορά στην αυλή, και ότι το παλάτι πήρε το όνομά του από τα βάτα, zarzas, που φύτρωναν εκεί. Η σελίδα ιστορίας του θεάτρου τοποθετεί τα πρώιμα τραγουδιστά έργα του Calderón de la Barca, με μουσική του Juan de Hidalgo, σε εκείνο το παλάτι τον δέκατο έβδομο αιώνα. Όπως και να έχει, το όνομα είναι ισπανικό και η φόρμα επίσης.

Μπαρόκ, μετά Ρομαντική

Συνήθως διακρίνονται δύο κύριες περίοδοι. Η μπαρόκ σαρζουέλα εκτείνεται από περίπου το 1630 έως το 1750, με μυθολογικές πλοκές αναμεμειγμένες με αγροτική κωμωδία. Μετά από μια περίοδο κατά την οποία η ιταλική όπερα κυριάρχησε στις ισπανικές σκηνές, συγγραφείς και συνθέτες αναβίωσαν τη φόρμα τη δεκαετία του 1850, και η ρομαντική σαρζουέλα που ακολούθησε διήρκεσε μέχρι περίπου το 1950. Αυτή η δεύτερη περίοδος παρήγαγε τους πιο γνωστούς τίτλους, και το μεγαλύτερο μέρος του ρεπερτορίου που είναι πιθανό να ακούσετε σήμερα χρονολογείται από αυτήν.

Μικρό είδος, μεγάλο είδος

Η ρομαντική σαρζουέλα χωρίζεται σε δύο κύριους κλάδους. Το género chico, το μικρό είδος, είναι σύντομο, συνήθως μίας πράξης, και γεμάτο με δημοφιλείς χαρακτήρες της Μαδρίτης· προέκυψε από τη συνήθεια της πώλησης θεάτρου με την ώρα τη δεκαετία του 1870. Το género grande, το μεγάλο είδος, φτάνει τις τρεις πράξεις και πλησιάζει τη μεγάλη όπερα. Η Wikipedia σημειώνει ότι τα μεγαλύτερα έργα μπορούσαν να διαρκέσουν έως και τέσσερις ώρες, κάτι που είναι ένας λόγος για τον οποίο τα αποσπάσματα λειτουργούν καλά σε περιβάλλον δείπνου. Το μικρό είδος, αντίθετα, γράφτηκε για κοινό κάθε κοινωνικής τάξης, με απλές ιστορίες αγάπης και τυπικούς τύπους της Μαδρίτης όπως ο τεμπέλης και ο φλερτ.

Η Μαδρίτη στη σκηνή

Πολλές σαρζουέλες διαδραματίζονται στη Μαδρίτη και χρησιμοποιούν την αργκό του δρόμου της. Το Teatro de la Zarzuela ξεχωρίζει τη La verbena de la Paloma, το Agua, azucarillos y aguardiente και τη La revoltosa ως τα τυπικά έργα της Μαδρίτης, γραμμένα στη castizo, πολύ τοπική, γλώσσα της πόλης. Η La verbena de la Paloma, από το 1894, διαδραματίζεται τη νύχτα της γιορτής της Παναγίας της la Paloma, στις 14 Αυγούστου.

Διαβάστε στη συνέχεια: Έξι zarzuelas για να γνωρίσετε πριν από το δείπνο

Πώς διαφέρει από την όπερα

Η παραδοσιακή όπερα τραγουδιέται καθ' όλη τη διάρκεια: το ρετσιτατίβο μεταφέρει την πλοκή και οι άριες το συναίσθημα. Η zarzuela αντικαθιστά μεγάλο μέρος του ρετσιτατίβο με spoken διάλογο, όπως κάνουν επίσης το γερμανικό Singspiel και η γαλλική opéra comique, και διατηρεί άριες, ensembles, χορωδίες και χορούς. Τα τραγούδια της κυμαίνονται από πλήρη οπερατικά σόλο, που ονομάζονται romanzas, έως λαϊκές μελωδίες. Γι' αυτό μια zarzuela μπορεί να μοιάζει πιο ελαφριά στο βήμα της από μια όπερα, και γι' αυτό οι δύο συνυπάρχουν άνετα σε μια βραδιά. Η Wikipedia περιγράφει τη zarzuela ως τη μητρική-γλώσσα εναλλακτική που οι μονάρχες της Ισπανίας τοποθέτησαν δίπλα στην ιταλική οπερατική φόρμα, ώστε να αναπτυχθεί ως ανταγωνιστική παράδοση και όχι ως αντίγραφο της όπερας.

Ένα είδος που σχεδόν εξαφανίστηκε

Ο Ισπανικός Εμφύλιος έφερε παρακμή, και οι τελευταίες ρομαντικές zarzuelas γράφτηκαν τη δεκαετία του 1950. Η Wikipedia αναφέρει ότι το ζωντανό είδος σχεδόν εξαφανίστηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και οι ηχογραφήσεις κρατούσαν το ρεπερτόριο στα αυτιά του κόσμου· η ισπανική τηλεόραση μάλιστα πρόβαλε μια δημοφιλή σειρά εκπομπών με τίτλο Antología de la zarzuela. Το Teatro de la Zarzuela επιμένει ότι το είδος είναι ζωντανό και δηλώνει ότι εξακολουθεί να ανεβάζει τα καλύτερα έργα του ρεπερτορίου του και να κάνει πρεμιέρες νέων. Αυτή η μακρά μεταθανάτια ζωή είναι ο λόγος που το είδος έχει ακόμη φανατικούς στη Μαδρίτη.

Πού να το ακούσετε στη Μαδρίτη

Το Teatro de la Zarzuela, που άνοιξε στις 10 Οκτωβρίου 1856 δίπλα στην Calle de Alcalá, είναι το σπίτι του είδους. Η ίδια η σελίδα ιστορίας του το χαρακτηρίζει ως το πρώτο και μοναδικό θέατρο που δημιουργήθηκε αποκλειστικά για το είδος, και το 1994 ανακηρύχθηκε εθνικό μνημείο. Το πρόγραμμα αλλάζει ανά σεζόν, οπότε ελέγξτε το ημερολόγιο του θεάτρου. Ένα δείπνο στο La Castafiore είναι ο άλλος τρόπος: ένα συμπαγές, κοινωνικό δείγμα των τραγουδιών, τραγουδισμένο από σερβιτόρους, με οπερατικές άριες ανάμεσα στα πιάτα. Η ιστοσελίδα του θεάτρου παραθέτει μια σεζόν παραγωγών, συναυλιών και χορού, καθώς και ταμείο, ώστε ο επισκέπτης να μπορεί να προγραμματίσει πριν φτάσει.

Ακούγοντας πριν πάτε

Δεν χρειάζεται να προετοιμαστείτε. Αν σας αρέσει, αναζητήστε μια ηχογράφηση της La verbena de la Paloma ή της La revoltosa, των τυπικών έργων της Μαδρίτης, και ακούστε τον τρόπο με τον οποίο οι spoken ατάκες γλιστρούν στο τραγούδι. Αυτοί οι τίτλοι είναι παραδείγματα του είδους, όχι υπόσχεση για το ρεπερτόριο οποιουδήποτε δείπνου, το οποίο ανήκει στο εστιατόριο και μπορεί να αλλάζει από βραδιά σε βραδιά. Αντιμετωπίστε τη μουσική ως πρώτη γνωριμία και μετά ακολουθήστε ό,τι σας αρέσει. Μια σύντομη ηχογράφηση αρκεί· ο στόχος είναι να αναγνωρίσετε τον ήχο μιας spoken ατάκας που γλιστρά σε ένα τραγούδι, όχι να μάθετε μια πλοκή.

Πέρα από τη Μαδρίτη

Η zarzuela εξαπλώθηκε σε ισπανόφωνες χώρες, και η Wikipedia σημειώνει ότι αρκετές ανέπτυξαν τις δικές τους παραδόσεις. Η Καταλονία έγραψε λιμπρέτα στα καταλανικά και έχτισε αυτό που αποκαλεί λυρικό θέατρό της, ενώ η Κούβα είχε μια χρυσή εποχή zarzuelas με αφροκουβανικά θέματα, ανάμεσά τους η Cecilia Valdés του Gonzalo Roig. Στις Φιλιππίνες, όπου η φόρμα έφτασε το 1878, οι ερμηνευτές σύντομα την προσάρμοσαν σε τοπικές γλώσσες. Η εκδοχή της Μαδρίτης είναι η παλαιότερη γραμμή της οικογένειας, και αυτή που συναντά ο επισκέπτης στην πρωτεύουσα.

Για ποιους δεν είναι

Παραλείψτε τη βαθιά εμβάθυνση αν θέλετε απλώς ένα καλό δείπνο με μουσική· η βραδιά λειτουργεί χωρίς κανένα υπόβαθρο. Αν θέλετε μια πλήρη σκηνοθετημένη zarzuela με πλήρη χορωδία και ορχήστρα, πηγαίνετε στο θέατρο, όχι σε εστιατόριο. Και αν χρειάζεστε αγγλική μετάφραση κάθε ατάκας, να ξέρετε ότι η zarzuela είναι γραμμένη στα ισπανικά, οπότε η μουσική και η υποκριτική μεταφέρουν μεγάλο μέρος του νοήματος για έναν επισκέπτη.